
Frits Klaasse
Projectleider waardegedreven zorg Santeon
Projectleider zorgpad diabetes
Waarom komen patiënten met diabetes type 1 soms niet naar hun ziekenhuisafspraak? En wat kunnen ziekenhuizen doen om no-show te verminderen? OLVG, Maasstad Ziekenhuis en St. Antonius Ziekenhuis onderzochten de oorzaken van no-show, bij welke groepen dit vaker voorkomt en welke maatregelen kunnen helpen.
Een gemiste ziekenhuisafspraak kan gezondheidsrisico’s geven en ervoor zorgen dat iemand uit beeld raakt. Daarnaast zorgt no-show voor extra administratief werk en wordt schaarse zorgcapaciteit niet optimaal benut.
Om no-show te kunnen verminderen, onderzochten de ziekenhuizen eerst hoe vaak het voorkomt en waarom patiënten afspraken missen. Hiervoor voerden zij een nulmeting en een oorzakenanalyse uit.
Daaruit bleek dat no-show verschillende oorzaken heeft. Daarom werkt niet één aanpak voor iedereen: wat helpt, hangt af van de patiënt en de oorzaken van de no-show.
Op basis van deze inzichten zijn mogelijke interventies verzameld en beoordeeld op hun verwachte impact en de inspanning die nodig is om ze in te voeren.

Omdat de oorzaken van no-show verschillen, is ook de aanpak niet voor iedereen hetzelfde. De ziekenhuizen ontwikkelden daarom een menukaart met verschillende interventies om no-show te verminderen. Welke maatregel passend is hangt af van de patiënt, de oorzaken van de no-show en de werkwijze van het ziekenhuis. Denk aan de manier waarop afspraken worden gepland, de communicatie met patiënten en het beleid rond gemiste afspraken

OLVG en Maasstad voerden verschillende aanpassingen in het zorgpad door. Bij OLVG ging het onder meer om extra afspraakherinneringen via sms en het patiëntportaal en het digitaliseren van vragenlijsten en laboratoriumonderzoek. Daarnaast werd aan patiënten vooraf gevraagd wat zij tijdens hun afspraak wilden bespreken en wat voor hen belangrijk was. Later werden ook gericht voorbellen en een voorspelmodel ingezet.
16% → 10%
Daling no-show bij OLVG
16% → 12%
Daling no-show bij Maasstad
Bij OLVG daalde de no-show van 16% naar 10%. Deze daling was statistisch significant en komt naar schatting neer op 170 minder gemiste afspraken tijdens de projectperiode. Ook bij Maasstad daalde de no-show, van 16% naar 12%. Deze daling was niet statistisch significant.
De resultaten zijn veelbelovend, maar laten niet zien welke afzonderlijke interventies aan de daling hebben bijgedragen.
No-show komt relatief vaak voor bij jongeren en jongvolwassenen. Bij geplande jaarconsulten was het aandeel no-show het hoogst bij 18- tot 25-jarigen: gemiddeld 28%. Binnen deze groep was no-show hoger bij mannen (33%) dan bij vrouwen (23%). Ook bij kinderen speelde leeftijd een rol; daar kwam no-show vooral voor rond de middelbare schoolleeftijd.
Juist in deze levensfase verandert er veel. Ouders spelen geleidelijk een kleinere rol in de diabeteszorg en jongeren krijgen zelf meer verantwoordelijkheid voor het plannen en nakomen van afspraken. Tegelijk vragen school, studie, werk en sociaal leven veel aandacht. Daarom is het belangrijk dat de zorg en communicatie over afspraken goed aansluiten bij hun leefwereld.
Binnen het project is extra gekeken naar jonge mannen van 18 tot 25 jaar met een hoog HbA1c. Bij een kleine groep patiënten uit OLVG lukte het niet om telefonisch contact te krijgen. Dat roept de vraag op of andere vormen van contact, zoals WhatsApp, chat of voicememo’s, beter aansluiten. Bij onder meer OLVG zet de diabetesverpleegkundige deze vormen van contact actief in. Bij bredere toepassing spelen privacywetgeving en het ICT-beleid van ziekenhuizen een rol.
Juist bij jongeren is het belangrijk om aan te sluiten bij hun leven en bij de manier waarop zij contact willen hebben. Zo zorgen we ervoor dat zij goed in beeld blijven.
Dr. Iris Wentholt
Internist-endocrinoloog OLVG

Vooraf bellen kan no-show helpen voorkomen, maar kost tijd. Uit een analyse van het St. Antonius Ziekenhuis bleek dat ongeveer 11 patiënten gebeld moeten worden om één no-show te voorkomen.
Een voorspelmodel kan helpen om die inzet te richten op patiënten met een hogere voorspelde kans op no-show. Het model kijkt naar HbA1c, leeftijd, geslacht en eerdere no-show. Bij OLVG daalde de no-show geleidelijk na de inzet van het voorspelmodel en gericht voorbellen. Voor harde conclusies over het afzonderlijke effect van voorbellen waren tijdens het onderzoek nog te weinig gegevens beschikbaar.
Ook liggen er kansen om patiënten meer regie te geven over hun afspraken. Helpt het als zij afspraken eenvoudiger zelf kunnen plannen of verplaatsen? En hoe maken we patiënten beter duidelijk waarom regelmatige controles belangrijk zijn en welke gezondheidsrisico’s zij lopen als ze afspraken missen? Daarnaast is de vraag welke patiënten het meeste baat hebben bij extra contact vooraf.
Ook de planning van spreekuren biedt mogelijkheden voor verbetering. Kunnen ziekenhuizen hun spreekuren slimmer plannen als zij beter kunnen voorspellen welke patiënten mogelijk niet komen? En hoe kunnen zij onverwacht vrijgekomen tijd zo goed mogelijk benutten?
Met deze inzichten kunnen ziekenhuizen hun aanpak verder verbeteren. Het doel blijft om no-show te verminderen en patiënten met diabetes type 1 goed in beeld te houden, zodat zij de zorg en ondersteuning krijgen die zij nodig hebben.
Uit de oorzakenanalyse blijkt dat beperkte capaciteit op de poli het lastiger kan maken om no-show goed te analyseren en verbeteringen door te voeren. Wil je aan de slag met een slimmere planning en een betere benutting van de beschikbare policapaciteit? Kijk dan of de AZWA-doorbraakmiddelen voor capaciteitsplanning mogelijkheden bieden voor jouw ziekenhuis. Bekijk de actuele voorwaarden en aanvraagmogelijkheden op zorgakkoorden.nl.
Ook ander onderzoek laat zien dat jongvolwassenen met diabetes type 1 extra aandacht verdienen. Uit onderzoek onder 294 jongvolwassenen blijkt dat meer dan de helft de diabeteszorg als te veel werk ervaart. Lees meer bij het Diabetes Fonds
No-show speelt breder dan alleen binnen de diabeteszorg, blijkt ook uit landelijke cijfers. EenVandaag berichtte dat jaarlijks ten minste 800.000 ziekenhuisafspraken worden gemist en dat dit ziekenhuizen tientallen miljoenen euro’s kost. Lees meer bij EenVandaag

Projectleider waardegedreven zorg Santeon
Projectleider zorgpad diabetes